Wacław Potocki

footnotes

Wacław Potocki
Nie za nas to powstało

Utwór opracowany został w ramach projektu Wolne Lektury przez fundację Nowoczesna Polska.

… (Święta) Polskę ubożą, bo robić nie dadzą.
Kiedyżby[1] wolno ludziom wedle czasu zbierać…
Byłyby na żołnierza od kmieciów podatki.
(Kościołowi) jako było pisać i zakazać,
Tak wolno świąt umniejszać, pisanych przemazać,
A miasto[2] pijatyki i karczemnej psoty,
Pozwolić gospodarzom z czeladzią roboty.
Nie kmieć, parobcy piją, sama czeladź hula,
Że mu ledwie na grzbiecie zostanie koszula.
Kupi inszą[3], niechaj się zdrów gospodarz dłuży,
Choć mu tylko półroka na robocie służy.
Jeść niema co, dopieroż na pobór zarobić,
Bo ma ręce związane, lepiej go już dobić.
Niechby księża święcili, bo im za to płacą,
Bo rękami nie robiąc, ludzką żyją pracą…
Deszcz powszedni dzień, święto przeszkadza pogodny,
Choć urodzaje nie złe, musi rok być głodny.
Dlaczegoż astrolodzy z księżą się nie zroczą[4],
Dlaczegoż na deszczowne dni świętych nie zwłóczą?
Wolałbym ja w opończy[5] na mszą[6] iść i chłopi
Pić i tańcować w karczmie mogą, choć deszcz kropi…
Nie uważają ludzie, że już koniec świata,
Więcej dżdżów[7] niż pogody, zimy niźli[8] lata,
Ani tak ziemia zboża jako dotąd rodzi,
Za lada omieszkaniem[9] łacno[10] go ogłodzi.
Sto dni święcim, sto dni deszcz robocie do roku
Przeszkadza, gdzież na trzysta sześćdziesiąt obroku[11]
Człek w tej reszcie zarobi? sama jesień zbiera;
Zima, wiosna i lato wszystko to pożera.
Jeśli jeszcze wozimy, biednaż nasza dola,
Gnój na pole z obory, gnój do gumna[12] z pola.
Nie brać, kraść swoję[13] pracę trzeba. Gdzieżby[14] się to,
Jako robić nie wolno, jeść niechciało w święto!
Ztąd najwięcej kradzieży, kto nie chce mrzeć marnie,
Musi z worem do cudzej pomyśleć spiżarnie[15].
O kmieciach rzecz; panowie, co nie robiąc, jedzą,
Mając za co kupować, nic o tem[16] nie wiedzą.
Wielki im głód: na samej w piątek przestać[17] szczuce[18],
W niedzielę na pieczeni i na mięsa sztuce.

footnotes

kiedyżby — kiedy by, gdyby.

miasto — zamiast.

inszy (daw.) — inny.

zroczyć się (daw.) — zmówić.

opończa — zazwyczaj podróżny płaszcz z kapturem, bez rękawów.

mszą (starop. B. lp, r.ż.) — dziś: mszę.

dżdża (daw.) — deszcz.

niźli (daw.) — niż.

omieszkanie (daw.) — zaniedbanie.

łacno (daw.) — łatwo.

obrok (starop.) — jedzenie.

gumno — stodoła.

swoję (starop. forma B. lp, r.ż.)— dziś popr.: swoją.

gdzieżby — oby.

spiżarnie (starop. forma D., lp, r.ż.) — dziś popr.: spiżarni.

o tem (starop. forma Msc., lp, r.n.) — dziś popr.: o tym.

przestać (daw.) — dziś popr.: przystać; zgadzać się na coś.

szczuka — szczupak.